Küçük bir kafenin, butiğin ya da danışmanlık ofisinin tek bilgisayarı çoğu zaman her işi birden yapar: sipariş listesi, fatura, rezervasyon, sosyal medya, müşteri yazışmaları. O bilgisayar bozulduğunda dükkân açık kalır ama işin bir kısmı durur. Böyle bir günde bilgisayar servisi aramak işin yalnızca bir yarısıdır; diğer yarısı cihazı teslim etmeden önceki kısa hazırlıktır. Bu yazıda küçük işletmeler için bir hazırlık listesi sunuyoruz: veriyi korumak, şifreleme anahtarını bulmak, arızayı doğru anlatmak ve teslimde neleri konuşmanız gerektiği.
Önce yedek: servise giden cihazda tek kopya kalmasın
Onarımın türü ne olursa olsun, verinin tek kopyasının servise giden cihazda kalması gereksiz bir risktir. Bir parçanın değişmesi, işletim sisteminin yeniden kurulması ya da beklenmedik bir arıza dosyalara erişimi geçici olarak kesebilir.
Microsoft’un Windows Yedekleme sayfası, bu aracın dosyaları, ayarları ve uygulama tercihlerini Microsoft hesabıyla ilişkilendirerek yedeklediğini, seçilen klasörlerin OneDrive’a eşitlendiğini anlatıyor. Sayfaya göre bu araç kişisel hesaplar için tasarlanmıştır; iş ya da okul hesaplarıyla çalışmaz. Mac kullanıyorsanız Apple’ın Time Machine sayfası, yedeğin harici bir depolama aygıtına otomatik olarak alınmasını anlatıyor.
İşletmede muhasebe ya da rezervasyon programı kullanıyorsanız, programın kendi yedek alma yöntemine de bakın. Bulut tabanlı bir hizmet kullanıyorsanız, başka bir cihazdan giriş yapıp verinize ulaşabildiğinizi önceden deneyin.
Yedeği aldıktan sonra içinden rastgele birkaç dosyayı açarak gerçekten çalıştığını doğrulayın. Açılmayan bir yedek, hiç alınmamış bir yedekten pek farklı değildir. Fatura ve müşteri listesi gibi işin sürmesi için gereken dosyaları ayrıca bir klasörde toplamak, onarım sırasında başka bir cihazdan çalışmayı kolaylaştırır.
BitLocker kurtarma anahtarını şimdiden bulun
Windows bilgisayarlarda disk şifrelemesi açık olabilir ve bunu çoğu kullanıcı bilmez. Microsoft’un BitLocker sayfası, kurtarma anahtarının BitLocker şifreli sürücünün kilidini kendiliğinden açamadığı durumlarda istendiğini ve bu istemin açılışta bir güvenlik riski ya da donanım değişikliği nedeniyle gelebileceğini yazıyor.
Aynı sayfanın altını çizdiği iki nokta küçük işletmeler için önemli:
- Microsoft Destek, kaybolan bir kurtarma anahtarını bulamaz, veremez ya da yeniden oluşturamaz.
- Anahtar bulunamazsa ve ona ihtiyaç doğuran değişiklik geri alınamazsa cihazın sıfırlanması gerekir; sıfırlama bütün dosyaları siler.
Anahtar; cihazı kuran kişinin Microsoft hesabında, bir iş ya da okul hesabında, yazdırılmış bir kâğıtta ya da bir USB bellekte olabilir. Bilgisayarı sizin yerinize başka biri kurduysa anahtar onun hesabında olabilir. Servise gitmeden önce anahtarın nerede durduğunu öğrenmek, sonradan yaşanabilecek bir sürprizi önler. Microsoft, anahtar Microsoft hesabına yedeklendiyse başka bir cihazdan bu hesaba girip kurtarma anahtarını bulmayı anlatıyor; cihaz bir kuruluşa bağlıysa anahtar için kuruluşun bilgi işlem sorumlusuna başvurmak gerekebilir.
Arızayı yazıya dökün
Bir bilgisayar servisi için en değerli bilgi, sorunun ne zaman ve hangi koşulda ortaya çıktığıdır. Teslimden önce şu kontrol listesini doldurun:
- Sorun ne zaman başladı? Bir güncelleme, yeni bir program ya da bir taşınma sonrasında mı?
- Her zaman mı oluyor, yoksa belli bir işte mi? Örneğin yalnız yazıcıya baskı gönderirken ya da uzun süre açık kaldıktan sonra.
- Ekranda bir hata mesajı çıkıyorsa fotoğrafını çekin.
- Cihaz düştü mü, üzerine ağır bir şey kondu mu ya da sıvı döküldü mü? Dell’in ekran sorunları sayfası, bu tür kazaların görüntünün düzgün çalışmasını engelleyen iç hasara yol açabileceğini yazıyor.
- Siz ya da bir çalışanınız şimdiye kadar neleri denedi?
Bu notlar teşhisi kısaltır, aynı testlerin tekrarlanmasını önler ve sorunun yazılımdan mı donanımdan mı geldiğini ayırmaya yardım eder. Arızayı sözlü anlatmak yerine yazılı bir not bırakmak, teslimi alan kişi değişse bile bilginin kaybolmamasını sağlar. Notun bir kopyasını kendinizde tutun; servis sizi aradığında aynı bilgiden konuşursunuz.
Bilgisayar servisteyken işi nasıl sürdürürsünüz?
Onarım birkaç gün sürebilir; bu süreyi önceden planlamak, küçük bir işletmede en çok zaman kazandıran adımdır. Bilgisayarı teslim etmeden önce şu soruları yanıtlayın:
- Sipariş, rezervasyon ya da fatura programınızın bir web paneli var mı? Varsa başka bir cihazdan giriş yapıp çalıştığını deneyin.
- E-posta, mesajlaşma ve sosyal medya hesaplarına telefon ya da tabletten girebiliyor musunuz? İki adımlı doğrulama kodları hangi cihaza geliyor?
- Yazıcı, kart okuyucu ya da barkod okuyucu gibi çevre birimleri başka bir bilgisayara tanıtılabilir mi?
- Çalışanlarınız ve düzenli müşterileriniz gecikme olabileceğinden haberdar mı?
Bu liste bir kez hazırlandığında bir sonraki arızada da işe yarar. Parolalarınızı güvenli bir parola yöneticisinde tutmak, başka bir cihazdan giriş yapmayı da kolaylaştırır.
Bilgisayar servisi ile teslimde neleri konuşmalı?
Teslim anı, beklentilerin netleştiği andır. Onarımın kapsamını, yapılacak testleri, ücretli bir işlemden önce onayınızın alınıp alınmayacağını ve size nasıl haber verileceğini sorun. Teklifte laptop ekran değişimi, laptop batarya değişimi ya da laptop fan bakımı gibi işler varsa her birinin ayrı kalem olarak yazılmasını isteyin; neyin neden değiştiğini sonradan izlemek kolaylaşır.
Örnek olarak, Şişli’deki Perpa Ticaret Merkezi’nde bilgisayar ve laptop teknik servisi veren Mx Store, sitesinde ücretsiz arıza tespiti yaptığını, her vaka için yazılı arıza raporu, parça kodu ve onaylı fiyat teklifi sunduğunu ve onay alınmadan ücretli işlem başlatmadığını belirtiyor. Aynı sayfada format öncesi veri yedeklemenin onayla yapıldığı da yazıyor. Hangi servisi seçerseniz seçin, bu başlıkları teslim fişinde görmek isteyin.
Cihazın aksesuarlarını da düşünün. Adaptör çoğu teşhiste gereklidir; şarj ve pil sorunlarında adaptörü görmeden karar vermek zordur. Kılıf, fare ya da harici disk gibi gerekmeyen parçaları ise yanınızda tutun. Teslim fişinde cihazın dış görünüşünün, örneğin kasadaki çizik ya da kırıkların, not edilmesini isteyin; teslim alırken karşılaştırma yapmak kolaylaşır.
Sık sorulan sorular
Servise parolamı vermem gerekir mi?
Her iş için gerekmeyebilir. Hangi testler için oturum açılması gerektiğini teslimde sorun. Gerekiyorsa girişi yanında yapmayı ya da işlem bitince parolanızı değiştirmeyi konuşabilirsiniz.
Yedek alamayacak durumdaysam ne yapmalıyım?
Cihaz açılmıyorsa yedek almak mümkün olmayabilir. Bunu teslimde açıkça söyleyin ve verilerin sizin için ne kadar önemli olduğunu belirtin; böylece onarım verinin korunmasını gözeterek planlanır.
Servis cihazı sıfırlamayı önerirse ne olur?
Microsoft’un BitLocker sayfası, cihazın sıfırlanmasının bütün dosyaları sildiğini hatırlatıyor. Böyle bir öneri gelirse önce yedeğinizin tam olduğunu doğrulayın, ardından yazılı onay verin. Yedeği servisin alması gerekiyorsa bunun da ayrıca konuşulması gerekir.
Teslimden sonra neyi kontrol etmeliyim?
Şikâyetin giderildiğini sizin kullanım koşulunuzda deneyin: şarj, ekran, klavye, kablosuz bağlantı ve işletmenizin kullandığı programlar. Bir sorun görürseniz beklemeden servise bildirin.
Kısaca: bir bilgisayar servisine gitmeden önce verinin ikinci bir kopyasını alın, BitLocker kurtarma anahtarının yerini öğrenin, arızayı tarih ve koşuluyla yazın ve teslimde onay, teklif ve rapor başlıklarını konuşun. Bu hazırlık birkaç dakika sürer ama işletmenizin işini onarım boyunca daha az aksatır.
Güvenlik notu: Bu yazı genel bilgi verir. Cihaz kabarıyorsa, yanık kokusu geliyorsa ya da sıvı temas ettiyse bilgisayarı kapatın, adaptörü çıkarın ve çalıştırmaya çalışmayın. Kasayı açmayın; iç müdahaleyi bir servise bırakın.
